Trong một tập Running Man Hàn Quốc mà tôi xem, có một tình huống mà tôi ngẫm đi ngẫm lại rất nhiều, nó vượt ra khỏi một tình huống giải trí với tôi.

Đó là như dưới hình.

Người chơi Ji Hyo đứng trước thử thách bước qua các bậc cầu thật và giả. Mỗi lần chọn xác suất đúng là 50:50.

Điều đặc biệt là Ji Ngố (biệt danh của Ji Hyo) trong lần đầu tiên chơi trò này, đã chọn đúng liên tiếp 7 lần.

Nếu nhìn theo xác suất việc này chỉ có khoảng 1 phần 128, tức là 0,7% khả năng xảy ra. Giống như tung đồng xu ra mặt ngửa 7 lần liên tiếp vậy.

Chuyện này thì có gì thú vị với tôi ? Hãy nghe tiếp nhé

Đó là lúc chuẩn bị nhảy lần thứ 7, ban biên kịch chương trình đã nói cho mọi người biết rằng xác suất một người nhảy đúng 7 lần liên tiếp chỉ là 0,7% mà thôi. Và có người nói Ji Ngố là nên dừng lại vì xác suất quá thấp...

Thật thú vị, vì con số xác suất 0,7% nghe khá hợp lý. Nhưng hóa ra lại sai bản chất.

Bởi vì trước mặt Ji Ngố lúc đó chỉ có 2 lựa chọn mà thôi... tức là xác suất vẫn là 50:50.

Tức là dù có đang tạo ra một chuỗi 6 quyết định đúng liên tiếp bằng sự may mắn, thì Ji Ngố vẫn có thể nhảy tiếp lần nữa mà chẳng lo thiệt gì

Mấu chốt ở đây đó là các lần lựa chọn của Ji Ngố hoàn toàn độc lập với nhau, không có ảnh hưởng gì liên kết cả, nên mỗi lần chọn xong là quay lại xác suất 50-50 bình thường!

Sự độc lập giữa các sự kiện đã khiến không có rủi ro nào được tích lũy và cộng dồn lại cả.

Nên dù đã đúng 7 lần liên tiếp, lần thứ 8 vẫn không “nguy hiểm hơn” lần đầu tiên.

Điều thú vị là trong đời thực, phần lớn các quyết định không độc lập như vậy.

Hãy tưởng tượng bạn làm chủ một doanh nghiệp và bạn liên tiếp phải đưa ra các quyết định :

  • Vay nợ để nhập thật nhiều hàng hóa bán kiếm lời. Thành công.

  • Vay nợ thêm nhiều hơn nữa để mua nhà máy và tuyển thêm nhiều nhân công. Thành công 2 lần

  • Để cạnh tranh tốt hơn, bạn quyết định phá giá sản phẩm một chút và vẫn có lời. Thành công 3 lần.

  • Rồi thâu tóm một doanh nghiệp yếu kém. Cũng tạm ổn.

  • Khách hàng lớn nhất của bạn đòi hỏi phải cho họ nhận hàng trước và trả chậm sau vài tháng, vì là đối tác lớn bạn cũng đồng ý. Thành công 5 lần.

Sẽ không giống như ví dụ về Ji Ngố ở trên đâu, chỉ cần bạn cố gắng làm 4/5 điều trên thôi tôi đã cảm thấy là quá rủi ro rồi.

Bởi vì lúc này rủi ro không reset về 0 sau mỗi quyết định. Rủi ro có tính tích lũy theo thời gian bởi vì nó liên kết với nhau.

  • Vay nợ nhiều = mất đi lớp bảo vệ an toàn về tài chính.

  • Hạ giá bán sản phẩm, phá giá = mất đi lớp bảo vệ trước biến động giá đầu vào.

  • Mua doanh nghiệp yếu kém = rủi ro nợ xấu

  • Cho khách hàng lớn trả chậm, = rủi ro khoản phải thu lớn.

Sau 5 quyết định đúng thì doanh nghiệp không mạnh hơn mà thực ra mong manh hơn rất nhiều. Đến lần thứ 6 không phải chuyện xác suất nữa mà quan trọng là hệ thống đã yếu đi rất nhiều.

Đó là điểm khác biệt giữa:

  • Chuỗi may mắn trong các sự kiện độc lập

và

  • Chuỗi thành công trong các quyết định có tính tích lũy rủi ro

Trong đầu tư, cuộc sống chúng ta thường bị đánh lừa bởi điều này.

Nếu ta gặp một cổ phiếu, một doanh nghiệp có thể thành công nhiều lần liên tiếp, nhưng nếu mỗi lần đều đánh đổi thêm một lớp an toàn, thì thực chất họ đang tiến gần hơn đến rủi ro, chứ không phải xa hơn.

Nếu thay đổi góc nhìn một chút:

Doanh nghiệp -> ngân hàng

Hàng hóa -> tiền

Doanh nghiệp yếu -> nợ xấu

Khách hàng lớn -> con nợ có quyền lực

Hoặc đơn giản hơn:

Doanh nghiệp -> chính bản thân bạn

Vay nợ -> đòn bẩy cá nhân

Mua doanh nghiệp yếu -> tiêu sản

Cho trả chậm -> cho bạn bè vay tiền bừa bãi

Tất cả đều cùng một logic.

Đó chính là sự thật đằng sau chuỗi may mắn, rằng không phải mọi chuỗi thành công đều đáng tin.

Có những chuỗi chỉ là may mắn nối tiếp nhau.

Nhưng cũng có những chuỗi là rủi ro đang tích lũy dần mà ta không nhận ra.

Và đến một thời điểm, cái giá phải trả sẽ không còn nhỏ nữa.

Cre: Trương Đắc Nguyên