GDP tăng trưởng giống như một cơn mưa, nhưng chỉ rơi vào mái nhà của các tỷ phú.
Nghe có vẻ chua chát, thậm chí hơi bất công. Nhưng nếu nhìn dưới góc độ kinh tế, đây lại là một quy luật đã lặp đi lặp lại ở hầu hết các quốc gia tăng trưởng nhanh. Sau mỗi giai đoạn GDP bứt phá, chúng ta thường chứng kiến một nghịch lý rất quen thuộc: doanh nghiệp liên tục lập kỷ lục doanh thu và lợi nhuận, giá trị của nhiều tập đoàn tăng thêm hàng chục, hàng trăm nghìn tỷ đồng, tài sản của các tỷ phú tăng thêm hàng tỷ USD. Trong khi đó, rất nhiều người lao động vẫn cảm thấy cuộc sống không khá hơn là bao, thậm chí còn có cảm giác mình đang nghèo đi vì tiền lương không theo kịp giá nhà, giá cổ phiếu, giá tài sản và chi phí sinh hoạt.
Nỗi đau ấy là có thật. Nhưng có lẽ chúng ta đang kỳ vọng sai vào ý nghĩa của tăng trưởng GDP. GDP không phải là một khoản tiền được chia đều cho mỗi người dân. Nó chỉ phản ánh rằng nền kinh tế đang tạo ra nhiều giá trị hơn. Và trong bất kỳ nền kinh tế thị trường nào, giá trị đó luôn chảy đến người sở hữu tài sản trước tiên.
Đó là lý do Mỹ có Apple, Microsoft, Amazon hay Nvidia tăng trưởng thì tài sản của các cổ đông tăng mạnh. Hàn Quốc có Samsung, Hyundai, LG; Trung Quốc có Tencent, Alibaba, BYD. Việt Nam cũng đang đi trên con đường tương tự khi Chính phủ xác định khu vực kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế, hướng tới hình thành những tập đoàn quy mô lớn, đủ sức cạnh tranh khu vực và quốc tế. Khi những "đầu tàu" này tăng trưởng, lợi nhuận sẽ tăng, vốn hóa sẽ tăng và người hưởng lợi đầu tiên vẫn là những người đang nắm quyền sở hữu.
Đó không phải là đặc quyền của các tỷ phú. Đó là quy luật của quyền sở hữu.
Tôi rất thích cách ví von rằng GDP giống như một cơn mưa. Nhưng cơn mưa ấy không tự chảy vào túi của tất cả mọi người. Nếu bạn sở hữu doanh nghiệp, cổ phiếu hay một tài sản tạo ra giá trị, bạn giống như đang đứng ngoài trời. Có lúc sẽ gặp giông bão, có lúc thị trường giảm mạnh, nhưng khi cơn mưa tăng trưởng trút xuống, bạn cũng là người hứng những giọt đầu tiên. Ngược lại, nếu cả đời chỉ đi làm, nhận lương rồi cất tiền trong két hoặc gửi tiết kiệm, bạn giống như đang đứng trong một hầm trú ẩn. Ở đó rất an toàn, không sợ mưa, không sợ gió, nhưng cũng không hứng được một giọt nước nào.
Có lẽ nỗi đau lớn nhất không phải là người khác giàu lên. Mà là chúng ta dành cả tuổi trẻ để góp sức làm cho nền kinh tế tăng trưởng nhưng lại không sở hữu một phần rất nhỏ nào của chính quá trình tăng trưởng ấy. Chúng ta lao động, tiêu dùng, đóng thuế và tạo ra GDP. Nhưng khi doanh nghiệp tăng giá trị, khi tài sản tăng giá, khi nền kinh tế bước sang một nấc thang mới, thành quả lớn nhất lại thuộc về những người đã sở hữu từ trước. Đó là lý do khoảng cách giàu nghèo thường có xu hướng nới rộng trong các giai đoạn kinh tế tăng trưởng mạnh.
Nhưng bạn đừng quá bi quan
Điểm khác biệt của thời đại ngày nay là quyền sở hữu không còn là đặc quyền của một nhóm nhỏ. Thị trường chứng khoán ra đời để bất kỳ ai cũng có thể trở thành cổ đông của một ngân hàng, một doanh nghiệp bán lẻ, một công ty thép hay một tập đoàn công nghệ chỉ với số vốn không quá lớn. Có thể chúng ta sẽ không bao giờ trở thành tỷ phú, nhưng chúng ta hoàn toàn có cơ hội trở thành người đồng hành với sự tăng trưởng của đất nước, thay vì chỉ là người đứng ngoài quan sát.
Sau cùng trong giai đoạn sắp tới, có lẽ câu hỏi đáng suy ngẫm nhất không phải là:
"GDP năm nay tăng bao nhiêu phần trăm?"
Mà là:
"Nếu Việt Nam tăng trưởng mạnh trong 10 năm tới, tài sản nào của mình sẽ tăng trưởng cùng đất nước?"
Bởi khác biệt lớn nhất giữa người chỉ chứng kiến sự phát triển và người thực sự được hưởng thành quả của nó, đôi khi chỉ nằm ở hai chữ:
Quyền sở hữu.
