Một cách ngắn gọn nhất: Trump vẫn cầm lái nước Mỹ nhưng quyền lực bị điều chỉnh.
Đó là cách dễ hình dung nhanh về cuộc bầu cử giữa kỳ Mỹ vừa diễn ra: đảng Dân chủ giành đa số ở cả Thượng viện và Hạ viện. Trump vẫn làm tổng thống, nhưng hai năm còn lại sẽ khó điều hành theo ý chí đơn phương trước đây: Áp thuế đối ứng, tấn công Iran…
Tại sao? Và chuyện này liên quan gì đến người Việt Nam?
1. Bầu cử giữa kỳ là bầu ai?
Tổng thống Mỹ có nhiệm kỳ 4 năm. Trump đã đi được nửa đường, người dân lại đi bỏ phiếu để bầu toàn bộ Hạ viện và khoảng một phần ba Thượng viện.
Hiểu nôm na: Nước Mỹ chưa đến lúc thay người cầm lái, nhưng cử tri có thể thay những người có quyền thông qua kế hoạch và duyệt chi tiền tiền cho những chuyến phiêu lưu của chú Sam.
2. Thượng viện và Hạ viện khác nhau thế nào?
Đây là hai bộ phận của Quốc hội Mỹ, cùng làm luật, quyết định ngân sách và giám sát hoạt động của chính phủ.
Hạ viện có 435 ghế, chia theo dân số. Hãy hình dung các bang là những gia đình trong một khu phố: nhà đông người được cử nhiều đại diện hơn.
Thượng viện có 100 ghế, mỗi bang được 2 ghế. Lần này, nhà đông hay ít người đều có số đại diện bằng nhau.
Vì thế, California đông dân có nhiều ghế Hạ viện hơn Wyoming rất nhiều. Nhưng ngồi ở Thượng viện, mỗi bên vẫn chỉ có 2 ghế.
Lưu ý “Thượng” không phải sếp của “Hạ”. Muốn thông qua một đạo luật thông thường, cả hai viện phải đồng ý cùng một nội dung rồi trình tổng thống.
Đây là ưu điểm của hệ thống dân chủ và chính trị Mỹ: Họ bảo đảm hai điều cùng lúc: Người dân có tiếng nói theo dân số, còn các bang lớn nhỏ đều được bảo vệ quyền lợi.
Chẳng hạn, nếu chỉ chia ghế theo dân số: vài bang đông dân có thể áp đảo các bang nhỏ. Ngược lại, nếu mỗi bang có số ghế bằng nhau: người dân ở bang đông dân lại chịu thiệt thòi vì bang thưa người. Cơ chế thượng viện và hạ viện giải quyết vấn đề này.
3. Dân chủ và Cộng hòa là ai?
Hai đảng lớn cạnh tranh quyền lãnh đạo nước Mỹ.
Cộng hòa là đảng của Trump: thường chủ trương giảm thuế, giảm quy định với doanh nghiệp, quan điểm xã hội bảo thủ hơn. Biểu tượng là con voi.
Dân chủ: thường ủng hộ mở rộng an sinh, bảo vệ người lao động và môi trường, quan điểm xã hội cởi mở hơn. Biểu tượng là con lừa.
Đây là khuynh hướng chung. Đừng hiểu thô thiển Cộng hòa thích kinh doanh còn Dân chủ chỉ thích phát tiền.
4. Trump giảm quyền lực thế nào?
Trước hôm nay, đảng Cộng hòa của Trump kiểm soát cả hai viện. Nay, khi Quốc hội mới nhậm chức, quyền lực đảo chiều sang đảng Dân chủ. Vì vậy, nhiều kế hoạch của Trump phải đi qua những người thuộc phe đối lập.
Muốn sửa luật? Phải thương lượng. Muốn được duyệt ngân sách? Phải thuyết phục. Hoạt động của chính phủ Trump cũng sẽ bị soi kỹ hơn.
Nhưng tổng thống Mỹ vẫn có quyền điều hành và phủ quyết luật. Thành ra, hai bên đều có thể làm khó bên kia. Chính trị Mỹ sắp có nhiều cuộc mặc cả hơn: đối nội, đối ngoại, quốc phòng, an ninh...
5. Người Việt Nam có gì phải quan tâm?
Thử hình dung một xưởng gỗ ở Bình Dương đang chờ khách Mỹ ký hợp đồng. Một cơ sở may mặc tại Hưng Yên chờ đơn hàng. Ông Samsung tại Bắc Ninh và Thái Nguyên nín thở chờ mức thuế của Mỹ.
Nếu chính sách thuế thay đổi, khách hàng phải tính lại giá nhập khẩu. Nếu người Mỹ thắt chặt chi tiêu, bên nhập khẩu sẽ giảm đặt hàng. Doanh nghiệp, công nhân Việt Nam sẽ bị ảnh hưởng.
Kết quả cuộc bầu cử giữa kỳ đã ngã ngũ, trong nửa nhiệm kỳ còn lại Trump bớt ra các quyết sách kinh tế, đặc biệt thuế và thương mại bớt sốc hơn. Điều này giúp cho xuất khẩu và đầu tư vào Việt Nam giữ sự ổn định.
------------
Nguồn: OmegaMoney
