Trong năm nay, giá hỗn hợp NdPr (nguyên liệu chính của nam châm vĩnh cửu) ngoài Trung Quốc tăng khoảng 23%, trong khi nhóm cổ phiếu đất hiếm mà Canaccord theo dõi giảm bình quân 17% (nhóm đang phát triển dự án) và 28% (nhóm đang sản xuất). Canaccord cho rằng thị trường vật chất và thị trường cổ phiếu đang “lệch pha”, và nguyên nhân chủ yếu là áp lực kinh tế vĩ mô toàn cầu. Dù vậy, nhà đầu tư vẫn cần cân nhắc rủi ro.

Giá lên, cổ phiếu xuống: chuyện gì đang diễn ra?

Theo bài tổng hợp của ZeroHedge dẫn ghi chú của Canaccord, giá NdPr ở Trung Quốc và ở Rotterdam đã hội tụ và leo đều cả năm, với mức giá phương Tây hiện trên 110 USD/kg. Trong khi đó, quỹ ETF đất hiếm REMX đạt đỉnh hồi tháng 5 trên 100 USD rồi trượt xuống vùng cuối 50.

Canaccord lý giải: các dự án đất hiếm là loại hình dài hạn, vốn đầu tư lớn, trong bối cảnh lợi suất trái phiếu Mỹ kỳ hạn 10 năm trên 5%, nhóm công nghệ chao đảo và khẩu vị với tài sản đầu cơ gần như biến mất. Cổ phiếu vì thế đang giao dịch như một “nạn nhân của tâm lý phòng thủ”, trong khi bản thân hàng hóa lại hành xử như một tài sản chiến lược.

Sàn giá 110 USD/kg: vì sao biến động biến mất?

Thay đổi cấu trúc quan trọng nhất năm qua là Washington chuyển từ tài trợ nguồn cung phương Tây sang bảo lãnh luôn bài toán kinh tế của nó. Canaccord tổng hợp mức sàn 110 USD/kg cho NdPr, kèm mức 575 USD/kg cho dysprosium và 2.050 USD/kg cho terbium ở một số dự án.

Điều bất ngờ là sàn giá đã “thuần hóa” cả giá Trung Quốc. Nhiều năm, Bắc Kinh dùng hạn ngạch, thay đổi chính sách và gần đây là kiểm soát xuất khẩu để kéo giá NdPr từ khoảng 175 USD/kg xuống 50 rồi lên lại. Trong 10 tháng qua, theo Canaccord, giá Trung Quốc đã dần ổn định quanh mức sàn.

Rủi ro giá đã được bảo hiểm. Điều còn lại là tâm lý.

 

Hai thị trường, hai mức giá

NdPr gần như đã là thị trường một giá. Các nguyên tố nặng thì khác: từ khi Bắc Kinh siết xuất khẩu, phương Tây hình thành mức giá riêng (mỏng và thiếu minh bạch) cho những gì Trung Quốc không bán ra.

Về yttrium, theo Financial Times, Nhật Bản vừa gửi đề nghị khẩn tới Washington và các doanh nghiệp toàn cầu để giải quyết tình trạng thiếu hụt, cảnh báo thiếu nghiêm trọng vào cuối năm. Theo Argus, giá yttrium oxide ngoài Trung Quốc khoảng 1.150 USD/kg, so với khoảng 9 USD/kg ở Trung Quốc, tức gấp 179 lần trong hai năm.

Chính Canaccord cũng thận trọng. Thị trường dysprosium và terbium ngoài Trung Quốc năm 2025 chỉ khoảng 151 tấn, nhỏ hơn 22 lần so với Trung Quốc. Ngân hàng này đặt câu hỏi liệu mức giá hiện tại có bền hay không, và dự báo giá yttrium ngoài Trung Quốc giảm từ 740 USD/kg năm nay xuống 100 USD/kg vào năm 2030. Một số nhà sản xuất nam châm cũng đã chuyển sang nam châm ferrite giá rẻ hơn.

Nhưng nếu mức giá cao chỉ là chuyện của hôm nay thì sao? Phía cầu cho một câu trả lời dài hơi hơn.

 

Cầu tăng, và “điểm mù” mang tên kim loại hóa

Canaccord nâng dự báo cầu nam châm NdFeB, tăng bình quân 7,3%/năm lên khoảng 365.000 tấn vào năm 2035, cao hơn 15% so với cập nhật trước. Xe điện vẫn là trụ cột (52 triệu xe năm 2035 so với 23,5 triệu xe năm 2026), cộng với trung tâm dữ liệu, xe đạp điện, máy bay không người lái và robot hình người (dự báo 2,5 triệu chiếc vào 2035). Từ đó, thị trường NdPr thiếu hụt đến 2028 (khoảng 7% năm nay), cân bằng nhẹ giai đoạn 2029–2031 khi nhiều dự án đi vào hoạt động, rồi thiếu hụt sâu hơn (10% vào 2035).

Nhưng phía cung còn một khâu bị bỏ quên. Năng lực nam châm ngoài Trung Quốc dự kiến tăng hơn 300% đến 2030, lên khoảng 70.000 tấn, mà vẫn chỉ chiếm 23% toàn cầu. Còn năng lực kim loại hóa và tạo hợp kim toàn cầu năm 2026 khoảng 210.000 tấn, hơn 90% do Trung Quốc kiểm soát. Canaccord gọi đây là “điểm mù lớn” của chuỗi cung ứng phương Tây, với thời gian chờ thiết bị lên tới hai năm. Tức là nút thắt ở đây mang tính công nghiệp chứ không phải địa chất.

Vonfram: cùng nút thắt, cùng nghịch lý

Vonfram không phải đất hiếm, nhưng có nút thắt tương tự: Trung Quốc kiểm soát khoảng 80% nguồn cung theo Jefferies. Theo Goldman, giá vonfram đã tăng 8 lần từ đầu năm 2025. Gần đây giá giao ngay phương Tây (APT) giảm từ 3.140 xuống khoảng 2.700 USD/MTU. Một nhà phân tích giải thích đây có thể là tín hiệu gây hiểu lầm, vì các nhà máy chế biến phương Tây đang chạy hết công suất theo hợp đồng dài hạn nên giá tinh quặng yếu đi dù thành phẩm vẫn khan.

Từ ngày 1/1/2027, quy định mua sắm quốc phòng Mỹ mở rộng đến khai thác, tinh chế vonfram, nên quặng Trung Quốc hay Nga chế biến ở nước thứ ba không còn đủ điều kiện. Stifel nhận định kho dự trữ chiến lược của Mỹ gần cạn. CME cũng công bố kế hoạch ra mắt hợp đồng tương lai vonfram muộn nhất đầu quý I/2027, tùy thuộc phê duyệt của cơ quan quản lý.

 

Điều gì có thể làm kịch bản này sai?

Ba điều đáng nhớ. Thứ nhất, các mức giá phương Tây ở nguyên tố nặng là thị trường mỏng và có thể điều chỉnh mạnh. Thứ hai, thỏa thuận ngừng bắn thương mại Mỹ - Trung hai tháng sẽ hết hạn ngày 10/1. Thứ ba, áp lực vĩ mô (lợi suất cao, khẩu vị rủi ro thấp) có thể kéo dài. Tác giả gốc cho rằng sự lệch pha sẽ khép lại bằng một tiêu đề từ Bắc Kinh hoặc Lầu Năm Góc. Đây chỉ là nhận định của tác giả, không phải dự báo.

 

Góc nhìn cho nhà đầu tư Việt

Hội nghị khoáng sản của Goldman tại London cho thấy chủ đề đang chuyển sang an ninh nguồn cung, với việc chính phủ tham gia sâu hơn qua cấp phép nhanh, hạ tầng chung, tài trợ chiến lược, sàn giá và hợp đồng mua trực tiếp, trên nhiều kim loại gồm đồng, nhôm, đất hiếm và lithium. Với độc giả Việt, có mấy điểm đáng theo dõi:

  • Doanh nghiệp trong nước: Các nhà sản xuất điện tử, xe điện, linh kiện tại Việt Nam có thể chịu rủi ro chi phí và gián đoạn nguồn cung nam châm (đây là suy luận của em, bài gốc không nêu riêng Việt Nam). Chính sách quản lý, khai thác và chế biến đất hiếm trong nước cần cập nhật khi đăng.
  • Tỷ giá, lãi suất: Lợi suất Mỹ trên 5% và USD mạnh gây áp lực lên VND/USD. Tỷ giá tham chiếu ngày 12/10 là 25.660 VND/USD (giá ngân hàng mua tiền mặt, cần cập nhật). Ngân hàng Nhà nước vẫn phải cân đối giữa tỷ giá và lãi suất huy động (cần cập nhật số liệu).
  • Dòng vốn và HoSE: Khẩu vị rủi ro thấp ở Mỹ cũng ảnh hưởng đến dòng vốn vào thị trường mới nổi như HoSE (phản ứng VN-Index cần cập nhật).

Rủi ro giá đất hiếm đã được bảo hiểm bằng sàn giá, nhưng rủi ro tâm lý thì chưa. Thị trường vật chất và thị trường cổ phiếu có thể lệch nhau lâu hơn người ta nghĩ.

----------------------------------------------------------------------------------------------------------
Thị trường hàng hóa phái sinh là nơi giao dịch các hợp đồng dựa trên giá trị của các loại hàng hóa cơ bản như nông sản, năng lượng, kim loại, và nguyên liệu công nghiệp. Đây là công cụ giúp doanh nghiệp và nhà đầu tư quản lý rủi ro biến động giá, đồng thời tạo cơ hội sinh lời từ sự chênh lệch giá trong tương lai. Với sự phát triển của công nghệ và hội nhập kinh tế, thị trường này ngày càng thu hút sự quan tâm nhờ tính thanh khoản cao và khả năng đa dạng hóa danh mục đầu tư. NĐT quan tâm liên hệ với tôi cũng như tham gia nhóm cộng đồng qua thông tin trên trang cá nhân.

***Tư vấn đầu tư hàng hoá thông qua Sở giao dịch Hàng hoá Việt Nam (MXV)***
- Hợp pháp - Minh Bạch - Thanh khoản cao tiêu chuẩn quốc tế
- Mua bán 2 chiều LONG SHORT - Giao dịch T0 - Đòn bẩy 20 lần không lãi vay Margin - Liên thông 52 quốc gia
- Mobile/ z.a.lo: 0867 091 553 ( Để tham gia room )
- Link nhóm zalo tin tức hàng hóa phái sinh: https://zalo.me/g/tdoxrn656