Núi tiền ở tuổi 40
Năm 2003, ở cuối hành trình của cuộc khởi nghiệp lần thứ hai, vì quá mệt mỏi và lao lực, mình quyết định bán lại 80% công ty cho một Đại gia từ Ukraine. Thương vụ chỉ kéo dài nửa tiếng với giá 6,5 triệu USD (một số tiền khổng lồ thời đó, nếu tính cả trượt giá thì cũng tương đương gần… 300 tỷ đồng bây giờ).
Bán xong công ty, mình đi trả hết nợ và bắt đầu nghỉ ngơi, tiêu tiền. Ở Ba Lan, mình mua được một biệt thự vùng ngoại ô, diện tích nhà là hơn 400m2, diện tích đất 17.000m2, có vườn cây ăn quả, có rừng thông, mấy chiếc ô tô, bể bơi, sân tennis, ao cá… Vẫn thừa tiền, mình mua thêm cả nhà nghỉ trên núi, cũng có vườn vài chục ha.
Dù vậy, chỉ được vài tháng là mình chán, tự nhiên thấy mất động lực sống.
Trong khi đó, công ty cũ hoạt động không được tốt, kết quả kinh doanh giảm 1/2. Sau một năm hoạt động, bên chủ đầu tư mới đề nghị mình quay lại để vực dậy công ty, bởi mình vẫn còn 20% cổ phần. Sau hai năm, doanh số dần hồi phục. Lúc này, vị Đại gia quyết định chuyển nhượng lại thương hiệu công ty cho bên khác, mình rời khỏi công ty sau khi hợp đồng được ký kết.
Quay trở lại biệt thự, mình trăn trở ít lâu và nhận ra mình chỉ tìm thấy niềm vui khi làm việc. Nghĩ vậy, lại sẵn một đống tiền trong tay, mình quyết tâm khởi nghiệp lần thứ ba.
(Nhưng ai biết đâu lần này niềm vui không thấy, lại toàn tìm thấy… nỗi buồn 
).
Khoảng lặng trước bão
Trong các lần đi công tác tại Nhật Bản, mình thấy trong siêu thị có rất nhiều sản phẩm “ready to eat” (bữa ăn tiện lợi), chỉ cần quay lại trong lò vi sóng 1-2 phút hoặc luộc nước sôi 2-3 phút là có bữa ăn ngon, có đủ cơm - thịt - rau. Các sản phẩm ready to eat được đóng gói và bảo quản trong nhiệt độ bình thường, rất tiện lợi.
Sau khi tìm hiểu, mình phát hiện ở Hàn Quốc có sản xuất các máy tiệt trùng, máy đóng gói cho các sản phẩm này, giá cả phải chăng, chất lượng lại rất tốt. Mình liên hệ với các nhà sản xuất bên Hàn Quốc, sau đó bay sang tận nơi để đàm phán.
Quay về Ba Lan, mình bỏ tiền mua một bất động sản để chuẩn bị cho sản xuất và kinh doanh. Tuy nhiên, sau khi Ba Lan vào EU, các quy định về sản xuất thịt đã bị siết lại. Với một kho cũ, để sản xuất các sản phẩm có nguồn gốc từ thịt là không hề dễ dàng. Ở Ba Lan lúc đó mình chưa tìm được đối tác gia công các sản phẩm như mình mong muốn. Mình lại phải xoay sở tìm hướng khác.
Năm 2007,khủng hoảng đã bắt đầu xuất hiện ở Mỹ, còn tại Ba Lan thì báo chí bắt đầu nhắc đến nhưng mọi việc vẫn diễn ra bình thường. Tới thời điểm đó, mình vẫn rất tự tin vào năng lực bản thân.
Mình tiếp tục đi các triển lãm thực phẩm lớn như Anuga ở Đức hay Thaifex ở Thái Lan để tìm đối tác. Trong một lần đến Thaifex, mình đã gặp một công ty Thái sản xuất được sản phẩm như mình mong muốn. Sau một thời gian ngắn đàm phán, họ đồng ý gia công sản phẩm theo yêu cầu của mình về chất lượng, bao bì. Mình nhập công hàng đầu tiên với niềm tin mãnh liệt là sẽ thành công hơn mọi lần khởi nghiệp trước. Khi mình mang hàng đi chào, một số hệ thống siêu thị đã đưa ngay hàng của mình lên kệ do sản phẩm tiện lợi, ngon và thiết kế đẹp.
Mình đặt tiếp công thứ 2, thứ 3... vì lạc quan vào tương lai.
Nhưng chính ngay lúc đó, khủng hoảng kinh tế đã vươn đến Ba Lan. Đồng tiền Ba Lan mất giá đối với USD và sản phẩm nhập khẩu bỗng trở lên đắt đỏ. Người dân bắt đầu thắt chặt chi tiêu và nghiêm trọng hơn nữa: họ không muốn thử nghiệm với các sản phẩm mới. Người tiêu dùng chỉ mua các sản phẩm thiết yếu, quen thuộc.
Các bạn có thấy quen quen không?
“Nướng” sạch nhà cửa
Thay vì giảm quy mô, tìm các sản phẩm quen thuộc, phù hợp (như mì ăn liền - mặt hàng mình đã kinh doanh bao nhiêu năm, phù hợp với người tiêu dùng thời khủng hoảng) thì mình lại… đầu tư nhiều hơn cho nhân sự sale và đẩy mạnh kênh GT, mặc dù thương hiệu của mình lúc đó còn mới.
Cảm thấy chưa đủ mạnh tay, mình còn mở thêm nhà hàng ở ngay trung tâm thành phố lớn; mua nhà nghỉ trên núi để phát triển mảng du lịch; mua đất ven thành phố…
Mình quá chủ quan trong khủng hoảng, mà không hiểu một điều hiển nhiên là người tiêu dùng sẽ giảm tần suất đi hàng quán, giảm đi du lịch.
Hệ quả: hàng trên kệ đột nhiên không bán được ngay cả khi mình khuyến mại giảm dưới giá thành. Suy cho cùng, các sản phẩm mình bán vẫn lạ so với người tiêu dùng và đắt hơn các sản phẩm cùng loại (vị khác) nhưng sản xuất trong nước.
Mỗi ngày thức dậy, tiền của mình lại bị bào thêm một phần. Mình khá chủ quan khi luôn nghĩ rằng tiền làm ra dễ dàng, tài sản bán lúc nào cũng được nên không để quỹ dự phòng tiền mặt. Để cầm cự, mình phải bán rẻ căn hộ chung cư trong thành phố để tiếp tục đầu tư cho mảng kinh doanh. Dần dần, các bất động sản khác cũng đội nón đi theo. Kết cục có lẽ mọi người đều đoán được. Đó là giá phải trả cho sự kiêu căng, ỷ lại mình có nhiều tiền và nhiều kinh nghiệm (nhưng áp dụng máy móc nên sai).
Mất tiền chỉ là một phần. 2 năm khủng hoảng cho mình cảm giác: “Tôi là người bất tài”. Trước đó, mình từng gặp nhiều thử thách, cơ thể kiệt quệ, nhưng đó là do lao lực làm việc. Còn biến cố lần này khiến mình ám ảnh bởi suy nghĩ “hóa ra mình cũng không giỏi đến thế”. Khủng hoảng lấy đi của mình tiền bạc, còn gián tiếp làm các mối quan hệ gia đình trục trặc, đổ vỡ.
Sau những cay đắng ấy, ngày trở về Việt Nam, mình chỉ còn hai bàn tay trắng. Bắt đầu từ con số 0: Không nhà cửa, không tiền bạc, không bạn bè, không mối quan hệ.
Lời nhắc
Bây giờ mình luôn nói với các bạn khởi nghiệp, ban đầu hãy thận trọng, hãy tiết kiệm, làm từ từ, đừng vội. Cho dù bạn nhiều tiền hay ít tiền, mình nghĩ khởi nghiệp cũng như nhau hết, vì nếu vội vàng, nếu không tiết kiệm thì khả năng thất bại rất cao. Càng nhiều tiền thì thất bại càng nặng. Mình đã gặp trường hợp khởi nghiệp mà thất bại, nợ nần cả vài trăm tỷ.
Vậy nhé, các bạn hãy tính toán thật kỹ khi khởi nghiệp. Đừng mắc lại các sai lầm mà mình đã mắc phải.
Vì khởi nghiệp là hành trình chứ không phải đích đến.
