Theo Báo Pháp luật TP.HCM, Văn phòng Chính phủ vừa thông báo kết luận của Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà về việc xây dựng Nghị định nhằm tháo gỡ khó khăn cho các dự án BOT giao thông thua lỗ, kéo dài nhiều năm.
Kết luận cho biết, Thường trực Chính phủ và lãnh đạo Chính phủ đã tổ chức nhiều cuộc họp để bàn phương án xử lý nhóm dự án BOT không đạt hiệu quả tài chính. Trọng tâm chỉ đạo là xác định chi phí bồi thường trong trường hợp chấm dứt hợp đồng trước thời hạn, đặc biệt là chi phí lãi vay phát sinh trong giai đoạn vận hành, khai thác.
Đối với các đề xuất sử dụng ngân sách Nhà nước để thanh toán cho nhà đầu tư, Phó Thủ tướng yêu cầu cơ quan soạn thảo làm rõ trách nhiệm của Nhà nước, nguồn vốn sử dụng cũng như thẩm quyền quyết định, bảo đảm nguyên tắc “lợi ích hài hòa, rủi ro chia sẻ”.
Ngân hàng Nhà nước Việt Nam được giao chủ trì làm việc với nhà đầu tư, doanh nghiệp dự án và các tổ chức tín dụng, đàm phán theo hướng không tính lợi nhuận vốn chủ sở hữu và không tính lãi vay vào giá trị đề nghị Nhà nước thanh toán. Trên cơ sở kết quả đàm phán, Bộ Xây dựng có trách nhiệm hoàn thiện dự thảo Nghị định, trình Chính phủ xem xét.
Thanh tra chỉ ra loạt sai phạm
Thanh tra Chính phủ đã tiến hành thanh tra dự án từ ngày 25/7/2025 đến 4/9/2025. Kết luận thanh tra cho thấy, năm 2015, Bộ Giao thông vận tải (nay là Bộ Xây dựng) phê duyệt dự án với tổng mức đầu tư hơn 12.188 tỷ đồng, huy động từ vốn chủ sở hữu và vốn vay, hoàn vốn bằng hình thức thu phí.
Tuy nhiên, việc phê duyệt dự án khi chưa lập lại báo cáo đánh giá tác động môi trường đã vi phạm Luật Bảo vệ môi trường. Ngoài ra, dự án còn được phê duyệt trước khi Bộ Tài chính có ý kiến về vị trí trạm thu phí trên Quốc lộ 1, không phù hợp với chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ. Tiến độ xây dựng giai đoạn 2015 - 2017 cũng được xác định là không sát với thực tế.
Thanh tra cũng chỉ ra nhiều sai sót trong việc lập dự toán chi phí xây dựng, làm tăng tổng mức đầu tư hơn 309 tỷ đồng. Đáng chú ý, đơn vị tư vấn thiết kế đã dự báo sai lưu lượng xe, kỳ vọng mức tăng đột biến từ năm 2020, dẫn đến phương án tài chính thiếu tính khả thi.
Trong giai đoạn 2015 - 2018, các nhà đầu tư không góp đủ vốn điều lệ theo quyết định phê duyệt, gây sai lệch trong cơ cấu huy động vốn. Báo cáo của UBND tỉnh Lạng Sơn cho thấy doanh nghiệp dự án trình quyết toán 8.387 tỷ đồng, trong khi địa phương chỉ phê duyệt 8.161 tỷ đồng. Một số hạng mục quyết toán bị tính sai, làm tăng không đúng gần 80 tỷ đồng, buộc phải điều chỉnh giảm hơn 93 tỷ đồng.
Thanh tra Chính phủ kết luận dự án không đạt mục tiêu ban đầu, hiệu quả thấp. Doanh thu thực tế không đạt phương án tài chính trong hợp đồng BOT, khiến doanh nghiệp dự án mất khả năng trả nợ gốc và lãi vay ngân hàng.
Hiện Bộ Xây dựng đang đề xuất Nhà nước hỗ trợ khoảng 8.482 tỷ đồng cho 4 dự án BOT có doanh thu sụt giảm nghiêm trọng và không còn khả năng phục hồi, trong đó có dự án BOT Bắc Giang - Lạng Sơn.
