Thế giới hậu năm 2008 – Vì sao chúng ta chưa chứng kiến một cuộc khủng hoảng tài chính lớn nào khác? - Báo cáo của Deutsche Bank Research Institute

Kể từ cuộc Khủng hoảng Tài chính Toàn cầu năm 2008, chúng ta đã may mắn tránh được một cuộc khủng hoảng tài chính lớn. Mặc dù hệ thống tài chính đã trải qua những thời điểm căng thẳng rõ rệt, đáng chú ý nhất là sự sụp đổ của Silicon Valley Bank (SVB) vào tháng 3/2023, nhưng chúng ta chưa chứng kiến một làn sóng sụp đổ ngân hàng nào có quy mô tương tự. Điều này xuất phát từ một số yếu tố.

Thứ nhất, quá trình giảm đòn bẩy sau cuộc Khủng hoảng Tài chính Toàn cầu (GFC) đã giúp loại bỏ những rủi ro tích tụ trong hệ thống.

Các quốc gia và lĩnh vực từng có mức nợ quá cao trước khủng hoảng đã trải qua quá trình giảm đòn bẩy đáng kể.

Thứ hai, nhiều cải cách đã được triển khai nhằm ngăn chặn sự tái diễn của cuộc khủng hoảng năm 2008.

Sau khi khủng hoảng xảy ra, giới chức nhận thức rõ rằng những lỗ hổng trong công tác quản lý và giám sát đã làm trầm trọng thêm khủng hoảng, khiến tác động lan rộng và dây chuyền trong toàn bộ hệ thống tài chính.

Chẳng hạn, các cải cách Basel III yêu cầu ngân hàng duy trì mức vốn chủ sở hữu cao hơn, trong đó quy định mức vốn tối thiểu đối với vốn cổ phần phổ thông cấp 1 (CET1). Các cải cách này cũng đưa ra Tỷ lệ bao phủ thanh khoản (LCR), yêu cầu ngân hàng nắm giữ đủ tài sản thanh khoản chất lượng cao để đáp ứng dòng tiền ra ròng trong kịch bản căng thẳng kéo dài 30 ngày.

Ngoài ra, Tỷ lệ vốn ổn định ròng (NSFR) cũng được áp dụng, yêu cầu ngân hàng duy trì nguồn vốn ổn định khả dụng vượt mức nguồn vốn ổn định cần thiết trong kịch bản căng thẳng kéo dài một năm.

Ở cấp độ quốc gia, các cải cách bổ sung cũng được triển khai. Tại Mỹ, Đạo luật Dodd-Frank được ban hành, bao gồm các biện pháp như Quy tắc Volcker, hạn chế ngân hàng thực hiện hoạt động giao dịch tự doanh, đồng thời yêu cầu Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) tiến hành kiểm tra sức chịu đựng hằng năm đối với các tổ chức tài chính lớn.

Trong khi đó, tại Liên minh châu Âu (EU), khu vực cũng từng trải qua khủng hoảng nợ công, các cải cách bao gồm Cơ chế Giám sát Chung (Single Supervisory Mechanism – SSM), theo đó hoạt động giám sát ngân hàng được đặt dưới sự quản lý của Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB), nhằm bảo đảm các tiêu chuẩn quản lý và giám sát được áp dụng thống nhất.

Thứ ba, tỷ trọng tài sản tài chính do các ngân hàng nắm giữ đã giảm kể từ cuộc khủng hoảng năm 2008.

Điều này không đồng nghĩa với việc rủi ro đã biến mất. Tuy nhiên, các ngân hàng thương mại chủ yếu được tài trợ bằng tiền gửi bán lẻ, vốn có thể bị rút ra nhanh chóng. Ngược lại, các tổ chức tài chính phi ngân hàng (NBFI), chẳng hạn như quỹ phòng hộ, ít chịu tác động hơn từ động thái rút tiền hàng loạt tương tự như tại ngân hàng. Ví dụ, đối với một quỹ tín dụng tư nhân dạng đóng, nhà đầu tư không thể đơn giản yêu cầu rút vốn bất cứ lúc nào.

Sự chuyển dịch này được thể hiện rõ qua số liệu. Xét nhóm 21 nền kinh tế thuộc Hội đồng Ổn định Tài chính (FSB), cùng với khu vực đồng euro, tỷ trọng tài sản do các ngân hàng nắm giữ đã giảm từ mức đỉnh 46% năm 2008 xuống còn 38% vào năm 2024. Ngược lại, tỷ trọng tài sản do các tổ chức tài chính phi ngân hàng nắm giữ đã tăng từ 43% lên 51%.

Thứ tư, những bài học từ năm 2008 đã giúp các nhà hoạch định chính sách phản ứng với tốc độ đáng kinh ngạc mỗi khi hệ thống tài chính xuất hiện biến động, nhằm nhanh chóng ngăn chặn tình trạng bất ổn.

Điều này thể hiện rõ nhất khi đại dịch Covid-19 bùng phát. Mặc dù đại dịch có bản chất rất khác so với một cuộc khủng hoảng tài chính, nhưng ban đầu, thị trường tài chính vẫn trải qua những biến động dữ dội. Cụ thể, chỉ trong hơn một tháng, chỉ số S&P 500 đã giảm hơn một phần ba, với tốc độ và quy mô suy giảm chưa từng thấy kể từ cuộc Đại suy thoái. Trong khi đó, chênh lệch lợi suất tín dụng có mức xếp hạng dưới đầu tư tại Mỹ tăng vọt lên mức từng ghi nhận trong cuộc khủng hoảng tài chính. Đáng chú ý, vào thời điểm bất ổn lên đến đỉnh điểm, lợi suất thực tăng mạnh, mặc dù nền kinh tế đang bước vào suy thoái.

Trong bối cảnh đó, các ngân hàng trung ương đã nhanh chóng hành động. Chẳng hạn, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) thực hiện đợt cắt giảm lãi suất khẩn cấp 50 điểm cơ bản, tiếp theo là một đợt cắt giảm 100 điểm cơ bản nữa. Đồng thời, Fed nhanh chóng nối lại chương trình nới lỏng định lượng (QE) và công bố thành lập nhiều cơ chế hỗ trợ mới nhằm bảo đảm thị trường tín dụng vận hành thông suốt.

Các cơ chế này bao gồm Cơ chế Tín dụng Doanh nghiệp Thị trường Sơ cấp, nhằm hỗ trợ phát hành trái phiếu và khoản vay mới; cùng với Cơ chế Tín dụng Doanh nghiệp Thị trường Thứ cấp, cung cấp thanh khoản cho các trái phiếu doanh nghiệp đang lưu hành.

Ngoài ra, một cơ chế thứ ba mang tên Cơ chế Cho vay Chứng khoán có Bảo đảm bằng Tài sản có Kỳ hạn được thiết lập nhằm hỗ trợ phát hành chứng khoán có bảo đảm bằng tài sản. Tương tự, tại châu Âu, ECB triển khai Chương trình Mua tài sản Khẩn cấp trong Đại dịch (PEPP), với tổng quy mô cuối cùng lên tới 1.850 tỷ euro.

Mặc dù đại dịch gây ra cú sốc kinh tế rất lớn, nhưng nhờ các biện pháp ứng phó nhanh chóng, cú sốc này đã không chuyển hóa thành một cuộc khủng hoảng tài chính. Tình trạng thắt chặt tạm thời của các điều kiện tín dụng cũng dần được tháo gỡ trong những tháng tiếp theo.

Một diễn biến tương tự đã xảy ra trong đợt bất ổn ngân hàng khu vực vào tháng 3/2023. Đây là một cuộc khủng hoảng niềm tin tài chính, ban đầu bắt nguồn từ sự sụp đổ của Silicon Valley Bank (SVB). Tuy nhiên, bất ổn nhanh chóng lan rộng và Signature Bank cũng phá sản.

Tại châu Âu, Credit Suisse chịu sự giám sát chặt chẽ của các nhà đầu tư và chứng kiến dòng tiền gửi rút ra với quy mô lớn. Diễn biến này cuối cùng dẫn đến việc UBS mua lại Credit Suisse, với các bảo đảm hỗ trợ từ Chính phủ Thụy Sĩ.

Sự kiện diễn ra đồng thời với những biến động mạnh trên thị trường. Lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 2 năm ghi nhận mức giảm trong một ngày lớn nhất trong hơn 40 năm, với mức giảm 61 điểm cơ bản vào ngày 13/3.

Tuy nhiên, các nhà hoạch định chính sách đã nhanh chóng hành động để ngăn chặn nguy cơ lây lan khủng hoảng. Bộ Tài chính Mỹ, Fed và Tổng công ty Bảo hiểm Tiền gửi Liên bang (FDIC) ra tuyên bố chung, khẳng định toàn bộ tiền gửi tại SVB sẽ được bảo vệ. Đồng thời, Fed sẽ cung cấp nguồn vốn bổ sung nhằm bảo đảm các ngân hàng có đủ khả năng đáp ứng nhu cầu rút tiền của người gửi tiền.

Trong khi đó, bảng cân đối kế toán của Fed tạm thời mở rộng trở lại, mặc dù trước đó ngân hàng trung ương này đã bắt đầu quá trình thắt chặt định lượng (QT).

Những biện pháp trên cuối cùng đã giúp khủng hoảng được kiểm soát, không dẫn đến làn sóng sụp đổ ngân hàng trên diện rộng như đã xảy ra vào năm 2008.

Thứ năm, các nhà hoạch định chính sách cũng đã ứng phó với những cú sốc gần đây bằng các khoản hỗ trợ tài khóa quy mô lớn, khiến nợ chuyển dịch từ khu vực tư nhân sang bảng cân đối kế toán của khu vực công.

Mặc dù tổng nợ toàn cầu chỉ tăng nhẹ trong thập kỷ qua, nhưng khi phân tích sâu hơn, có thể thấy sự gia tăng này hoàn toàn bắt nguồn từ nợ chính phủ. Nếu so sánh số liệu quý II/2026 với quý II/2016, nợ của hộ gia đình, các tổ chức tài chính và doanh nghiệp phi tài chính thực tế đều đã giảm. Trong bốn nhóm nợ, chỉ có nợ chính phủ tăng lên trong thập kỷ qua.

Xét về tỷ trọng tương đối, sự chuyển dịch này còn rõ rệt hơn nếu nhìn lại năm 2007, trước khi cuộc Khủng hoảng Tài chính Toàn cầu (GFC) bùng phát. Khi đó, nợ chính phủ là nhóm nợ nhỏ nhất trong bốn nhóm. Tuy nhiên, do tác động của cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu và đại dịch, nợ chính phủ hiện đã trở thành nhóm lớn nhất trong số này.

Điều này kéo theo những vấn đề riêng biệt, khi lợi suất trái phiếu chính phủ tăng lên mức cao nhất trong nhiều năm, đồng thời chi phí trả lãi ròng ngày càng gia tăng. Do đó, dư địa tài khóa đã trở nên hạn chế. Tuy nhiên, bảng cân đối kế toán của khu vực công không phải đối mặt với nguy cơ rút vốn hàng loạt trên diện rộng theo cách tương tự như các ngân hàng.

Nhìn chung, kinh nghiệm hậu năm 2008 mang lại ba bài học quan trọng cho triển vọng tương lai.

Thứ nhất, bảng cân đối kế toán của ngân hàng vững mạnh hơn và sự dịch chuyển sang lĩnh vực tài chính phi ngân hàng cho thấy những căng thẳng trong tương lai có thể bắt nguồn từ bên ngoài hệ thống ngân hàng. Vì vậy, các phân tích lịch sử chỉ tập trung vào khủng hoảng ngân hàng có thể không còn cung cấp một góc nhìn đầy đủ.

Thứ hai, các nhà hoạch định chính sách ngày càng thể hiện hiệu quả trong việc kiểm soát áp lực thanh khoản và ngăn chặn những tác động khuếch đại khủng hoảng.

Thứ ba, sự dịch chuyển nợ sang bảng cân đối kế toán của khu vực công đã giúp giảm thiểu tác động của các cú sốc trong khu vực tư nhân, nhưng đồng thời thu hẹp khả năng triển khai các biện pháp can thiệp trong tương lai.

--------------------------------------------------------------------------

Trong thị trường đa dạng kênh đầu tư, thị trường hàng hóa đang trở thành lựa chọn nổi bật nhờ tính gần gũi và linh hoạt. Đặc biệt, các sản phẩm giao dịch đều là nguyên vật liệu đầu vào của sản xuất như: Đồng, Bạc, Bạch kim, Cà phê, Đường, Lúa mì… giúp thị trường luôn sôi động và bám sát kinh tế thực.

Ưu điểm nổi bật: Giao dịch T0, mua bán 2 chiều linh hoạt, đa dạng danh mục đầu tư, tận dụng cơ hội trong mọi xu hướng thị trường.

Tham gia cộng đồng Zalo để cập nhật các tin tức về kim loại: NHÓM ZALO KIM LOẠI