Những tuần đầu năm 2026, thị trường chứng khoán liên tục ghi nhận các thông báo tạm dừng hoặc không thể tổ chức các phiên đấu giá cổ phần Nhà nước tại doanh nghiệp. Điểm chung của các thương vụ này là đều đã được chuẩn bị từ sớm, có phương án được phê duyệt, thậm chí đã công bố giá khởi điểm và lịch đấu giá, song rốt cuộc vẫn phải “phanh gấp” vì những thay đổi trong khung khổ pháp lý và điều kiện thị trường.
📌Trường hợp gây chú ý nhất là thương vụ Tập đoàn Công nghiệp Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam, PVN) thoái toàn bộ 35% vốn Nhà nước tại Công ty cổ phần PVI, một trong những phiên đấu giá được thị trường chờ đợi nhất thời gian qua, buộc phải tạm dừng.
🏛️Theo phương án đã được phê duyệt, PVN thực hiện thoái toàn bộ 35% vốn tại PVI theo Quyết định số 1243/QĐ-TTg ban hành tháng 10/2023 về Đề án tái cấu trúc Petrovietnam, với thời hạn hoàn tất muộn nhất vào ngày 31/12/2025. Giá khởi điểm chào bán được xác định ở mức 293.200 đồng/cổ phần, cao gấp gần ba lần thị giá PVI tại thời điểm đầu năm 2026.
Diễn biến giá cổ phiếu PVI cho thấy kỳ vọng lớn của thị trường đối với thương vụ này. Từ tháng 6/2025, cổ phiếu PVI đã tăng gần 100%, đặc biệt sôi động vào đầu tháng 12/2025 khi thông tin về kế hoạch thoái vốn Nhà nước được công bố. Tuy nhiên, dù thị giá quanh vùng 100.000 đồng/cổ phiếu phản ánh triển vọng tích cực của doanh nghiệp, khoảng cách lớn giữa giá thị trường và giá khởi điểm đấu giá đã đặt ra thách thức không nhỏ về khả năng hấp thụ của nhà đầu tư.📌
Không chỉ riêng PVI, Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) mới đây cũng thông báo tạm dừng tổ chức phiên bán đấu giá hơn 2 triệu cổ phần Công ty cổ phần Vật tư và Xuất nhập khẩu Hóa chất (Vinachimex) do Tập đoàn Hóa chất Việt Nam (Vinachem) sở hữu. Trước đó, Vinachem và HNX đã ký hợp đồng dịch vụ đấu giá, công bố lịch nhận hồ sơ, thời gian nộp tiền cọc và thời điểm tổ chức đấu giá cụ thể vào cuối tháng 1/2026.
Khoảng trống pháp lý trong giai đoạn chuyển tiếp📌
💰Nguyên nhân trực tiếp dẫn đến việc tạm dừng các phiên đấu giá nói trên đến từ thay đổi lớn trong hệ thống văn bản pháp luật. Ngày 31/12/2025, Chính phủ ban hành Nghị định số 366/2025/NĐ-CP về quản lý và đầu tư vốn Nhà nước tại doanh nghiệp, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026. Nghị định này đồng thời bãi bỏ hàng loạt văn bản trước đó, bao gồm Nghị định 91/2015/NĐ-CP, Nghị định 32/2018/NĐ-CP và một phần Nghị định 140/2020/NĐ-CP. Hệ quả kéo theo là Thông tư 36/2021/TT-BTC, quy định quy chế mẫu về chuyển nhượng vốn Nhà nước cũng không còn hiệu lực.
Trong bối cảnh Chính phủ chưa ban hành các nghị định, thông tư hướng dẫn chi tiết, các tập đoàn, tổng công ty Nhà nước buộc phải lựa chọn phương án thận trọng: tạm dừng công bố thông tin và tổ chức đấu giá để tránh rủi ro pháp lý. Điều này cho thấy, dù chủ trương thoái vốn đã rõ ràng, quá trình triển khai trên thực tế có thể bị “đóng băng” nếu thiếu các quy định chuyển tiếp đủ cụ thể và kịp thời.
Không chỉ là câu chuyện pháp lý: Bài toán cung – cầu và thời điểm
📌Bên cạnh yếu tố pháp lý, thực tế thị trường cũng cho thấy không ít phiên đấu giá cổ phần Nhà nước gần đây không thành công đơn giản vì không có nhà đầu tư tham gia. Các thông báo của Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn Nhà nước (SCIC) cho thấy nhiều phiên đấu giá theo lô tại các doanh nghiệp địa phương từ giao thông, môi trường, du lịch đến nông sản, thực phẩm, không đủ điều kiện tổ chức do thiếu người đăng ký.
⛔Điều này phản ánh một thực tế quan trọng: thoái vốn Nhà nước không đồng nghĩa với việc luôn có sẵn “bên mua”. Với các doanh nghiệp quy mô nhỏ, hiệu quả hoạt động trung bình hoặc không nằm trong chiến lược mở rộng của khu vực tư nhân, sức hấp dẫn đầu tư là tương đối hạn chế. ❌Trong bối cảnh thị trường tài chính còn nhiều biến động, lãi suất tiềm ẩn rủi ro tăng trở lại, nhà đầu tư có xu hướng ưu tiên các tài sản lớn, dòng tiền ổn định và khả năng kiểm soát cao. Hệ quả là các thương vụ thoái vốn nhỏ lẻ, phân tán càng khó thu hút sự quan tâm, dù Nhà nước không còn nhu cầu nắm giữ.
Quay lại trường hợp PVI, nghịch lý nằm ở chỗ doanh nghiệp này đang ghi nhận kết quả kinh doanh tốt nhất từ trước đến nay. Doanh thu và lợi nhuận năm 2025 tăng trưởng mạnh, vượt kế hoạch, với động lực chính đến từ mảng bảo hiểm, tái bảo hiểm và mở rộng thị trường quốc tế. Xét về chất lượng tài sản và triển vọng kinh doanh, PVI là “hàng hóa tốt”. ❌Tuy nhiên, ngay cả với một doanh nghiệp hấp dẫn, việc thoái vốn Nhà nước vẫn đòi hỏi thời điểm phù hợp và khung pháp lý rõ ràng để tối ưu hóa giá trị. Việc bỏ lỡ thời điểm hiện tại, theo đánh giá của giới chuyên gia, là khá đáng tiếc.
Từ định hướng chính sách đến thực tiễn triển khai
Nghị quyết 79 của Bộ Chính trị đã xác định rõ định hướng: tiếp tục tái cơ cấu doanh nghiệp Nhà nước, đẩy mạnh thoái vốn tại các doanh nghiệp Nhà nước không cần nắm giữ chi phối, qua đó tập trung nguồn lực cho các lĩnh vực then chốt, hình thành các doanh nghiệp lớn, hoạt động hiệu quả cao. Đồng thời, nghị quyết nhấn mạnh nguyên tắc công khai, minh bạch, tuân thủ pháp luật, tránh thất thoát tài sản Nhà nước và bảo vệ các thương hiệu quốc gia có uy tín.
💰Trong chiến lược này, SCIC được xác định là đầu mối quan trọng, tiến tới hoạt động theo mô hình nhà đầu tư vốn chuyên nghiệp, thậm chí hướng tới vai trò của một quỹ đầu tư quốc gia. Nguồn lực thu được từ thoái vốn không chỉ để “rút lui”, mà nhằm tái đầu tư vào các lĩnh vực có tính chiến lược như công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số hoặc hỗ trợ doanh nghiệp Nhà nước đầu tư ra nước ngoài.
Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy vẫn tồn tại khoảng cách đáng kể giữa định hướng và triển khai, đặc biệt trong giai đoạn chuyển tiếp chính sách. Nếu các văn bản hướng dẫn cho Nghị định 366/2025/NĐ-CP không sớm được ban hành, hoạt động thoái vốn có nguy cơ chậm nhịp, ảnh hưởng trực tiếp tới tiến trình tái cơ cấu khu vực doanh nghiệp Nhà nước và sự phát triển của thị trường vốn.
